Kartoenale 2020: De Klare Lijn

Thema : “ De Klare Lijn ”

  1. Inleiding: George van Raemdonck, de eerste vlaamse striptekenaar

Willy Van der Steen, Marc Sleen, Bob de Moor … worden terecht “de vaders van het Vlaamse stripverhaal” genoemd maar zij waren niet de eerste stiptekenaars. George van Raemdonck was deze pioniers van het Vlaamse beeldverhaal echter in de jaren twintig al voorafgegaan, zij het wel door publicaties in Nederland. Zijn tekststrip ‘Bulletje en Bonnestaak’, een stripverhaal waarbij de tekst onder de prentjes staat weergegeven en tekstballonnetjes ontbreken, was één van de eerste Nederlandse strips die een groot succes kende. In de VS had de tekstballon al sinds eind 19de eeuw haar entree gemaakt en was hierdoor ook veel sneller ingeburgerd. Eén van de eerste Europese striptekenaars die gebruik maakte van tekstballonnetjes in zijn beeldverhalen was Hergé met De avonturen van Kuifje.

  1. De Klare lijn (en Hergé)

Toen Hergé (Remi Georges) in 1929 aan zijn eerste ‘Kuifje’ begon, deed hij dat in een eenvoudige stijl. Hij slaagde erin om met enkele heldere lijnen talloze andere lijnen te suggereren zonder afbreuk te doen aan het geheel. Later ging die stijl de wereld rond als ‘de klare lijn’. Wat hij in beeld bracht was karig en gestileerd, zowel zijn figuren als zijn decors. Enkel het verhaal begeleiden was volgens zijn idee, een klaar en duidelijk verhaal vertellen, waar de aandacht ging naar de zuivere zwart-wit tekening waar alleen het grafische prioritair is. De ‘Klare lijn’ is dus de benaming voor een bepaald soort tekenstijl. Het is een beetje teruggaan naar de oorspronkelijke tekeningen : ruw en authentiek, heldere vlakverdeling met strakke lijnvoering of tekeningen met contourlijnen. Het is een (semi-) realistische tekenstijl met kartoenachtige personages. Het is de kunst van het weglaten, alleen de essentie behouden en de overbodige details, schaduwen en arceringen worden niet of nauwelijks getekend. Bij de ‘Klare Lijn’ worden voorwerpen die zich ver weg of net dichtbij staan, allemaal met min of meer dezelfde lijndikte getekend. Dat betekent dat je niet alleen relaties kan leggen tussen personages en voorwerpen die zich op hetzelfde niveau bevinden, maar dat je makkelijk iets wat in de verte zit naar voor kan halen. Die relatie in de diepte is een heel sterk punt van de ‘Klare Lijn’. Indien er met kleuren gewerkt wordt, is dit steeds een helder en egaal kleurgebruik zonder verloop. Veel tekenaars werden in hun jeugd sterk door Kuifje gefascineerd en gingen daarom ook in een klare en heldere stijl tekenen met dezelfde karakteristieken als Hergé, maar toch in combinatie met een zeer persoonlijke inbreng. Zo ook Pom, pseudoniem van Jozef Van Hove (1919 – 2014), die een tijdje in Boechout woonde.

Hij was een Belgisch tekenaar en scenarist bekend van de stripreeks Piet Pienter en Bert Bibber.

Poms’technische opleiding speelde een sterke rol in vele van zijn verhalen. Ook was hij erg goed in het tekenen van bewegingen, zoals auto’s die opveren wanneer ze een scherpe bocht nemen. In een interview vertelde hij dat hij in het begin sterk werd beïnvloed door de zgn. ‘Klare lijn’ van Hergé. Zijn figuren vloekten echter meer bescheiden : Heilige Bimbam!

  1. De andere lijn.

Naast het lezen van strips was ik als kind ook enorm gefascineerd door ‘La Linea’ van Osvaldo Cavandoli. Vooral de interactie tussen het mannetje en de tekenaar in het onbegrijpelijke taaltje vond ik geweldig.

Iedere aaneenschakeling van punten (meetkundige, fysieke, denkbeeldige, …) noemt men “een lijn” bijvoorbeeld een pijplijn of een gedragslijn. Zo is “De Lijn” de Vlaamse vervoermaatschappij die instaat voor het stedelijk en regionaal openbaar vervoer in het Vlaams Gewest.  De naam duidt op een verbinding in het openbaar vervoer nl. Lijndienst. Ook bij de spoorwegen spreekt men over diezelfde verbindingen als spoorlijnen. Maar ook een touw dat tussen 2 punten, personen, … is verbonden noemt men een lijn bijvoorbeeld een waslijn. Als je praat over een effectief proces dan heb je eerder te maken met een productielijn in plaats van een productlijn. Als je bepaalde, dure kledinglijnen wil aandoen, dan moet je over een slanke lijn bezitten of beginnen met lijnen zodat je een slanke postuur bekomt. Maar je kan ook iets of iemand aan het lijntje houden of zelfs hebben.  De lijn trekken of aan één lijn trekken en een lijntje trekken lijkt allemaal op elkaar maar toch zijn er duidelijke nuances. In grove lijnen komt het er op neer dat je bij het ene binnen de lijntjes kleurt of in lijn loopt en bij het andere geval sta je er eigenlijk lijnrecht tegenover. Een rimpel of een groef in iemands gezicht, hand of huid noemt men ook als eens een lijn. Maar laten we hier de lijn trekken met een laatste vraag : Is de telefoonlijn of de bloedlijn ook een ‘klare lijn’ ?