Op 5 mei 1835 werd de eerste spoorlijn in België in gebruik genomen. Onder massale belangstelling spoorden de eerste drie treinen, De Pijl, de Stephenson en de Olifant, van Brussel naar Mechelen. België was hiermee het eerste land op het Europese vasteland om een spoorweg te bouwen en om in 1892 de internationale standaardtijd in te voeren, de zogenaamde Greenwichtijd of spoorwegtijd. Dankzij de trein is het voortaan op hetzelfde tijdstip middag in heel België.
Tussen die charmant stampend stoomtreinen en de flitsende hogesnelheidstreinen treffen we een hele vooruitgang en vernieuwing aan. Achter die spoorlijn treffen we dan weer een hele wereld aan en dit van reizigers tot spoorwegarbeiders, van machinisten tot kaartjesknippers, van kruiers tot seinwachters.
Meer als 175 jaar treinen dat laat natuurlijk zijn sporen na. In de taal zie je allerlei gezegde en spreekwoorden zoals : hij is een dwarsligger, je zit op een dood spoor. Maar ook in de schilderkunst kom je treinen tegen kijk naar schilderijen van Paul Delvaux. De trein spreekt al jaren tot de verbeelding omwille van zijn snelheid, zijn kracht en zijn mysterie. Sommige treinen kregen namen zoals de Flying Scotsman. Maar vooral de luxueuse treinen als le Train Bleu en de Oriënt-Express waren voer voor fantasie. De Oriënt-Express is een verwezelijking van de Belg, Georges Nagelmackers, om in Europa internationaal treinreizen mogelijk te maken. De Oriënt-Express heeft een belangrijke rol gespeeld om staatshoofden, diplomaten en spionnen (vergezeld door kunstenaars en andere bohemiens) tussen de hoofdsteden te vervoeren. Deze politieke context en het avontuur van een reis die nooit helemaal zeker was gaven de trein zijn roem, waaraan ook is bijgedragen door verschillende romans, waaronder Agatha Christie’s Moord in de Oriënt-expres, Ian Fleming’s From Russia with Love, Graham Greene’s Stamboul Train en door de verschillende films.
Vaak is het niet louter de trein die bekend is maar ook de spoorlijnen zelf door zijn ligging, lengte of moeilijk route. De vele bouwwerken, zoals tunnels en bruggen langs heen een traject benadrukken de belangrijkheid (Berninaspoorlijn, Transsiberische spoorlijn, Darjeelingsspoorweg, Transcontinental railroad, Panamarailroad). Sommige zijn daardoor opgenomen in het werelderfgoed van Unesco.
In België hebben we de Ijzeren Rijn die loopt van de Antwerpse haven naar het Duitse Ruhrgebied en ook dwars door Boechout. In het oude pakjeshuis van het Boechouts treinstation vind je momenteel een café. Het oude stationsgebouw (een type 1893) staat leeg en wacht op een andere bestemming. Heel de buurt rond het station van Boechout staat ingepland om heraangelegd te worden in de nabij toekomst. Vaak hadden stations in het verleden niet zo goede naam en trokken ze foute figuren aan waardoor het ook onaantrekkelijk werd om te wonen. In heel wat steden en gemeentes is er nu een inhaalbeweging aan de gang om deze op te waarderen. Antwerpen en Luik zijn twee prachtig voorbeelden van stationshernieuwing. Beiden zijn opgenomen in de top tien van de wereld door het magazine Railway Terminal World. Op Stedentripper.com werd Antwerpen Centraal zelf verkozen tot het mooiste station van Europa.
Stations moeten terug het centrum van bedrijvigheid en sociaal leven worden. Een plaats om elkaar te ontmoeten. Stations en treinen zijn een zaak van beweging.
Tekst: Timothy Vanoystaeyen
